قصه فرشهای حرم؛ از تامین رفاه زائران تا اشتغالزایی و حفظ هنر اصیل ایرانی
نزدیک به چهار دهه از فعالیت شرکت فرش آستان قدس رضوی میگذرد و این مجموعه توانسته علاوه بر تولید سالانه میانگین حدود 4000 متر مربع فرش نفیس دستباف، واحدهای قالیبافی را با هدف اشتغالزایی در استانهای مختلف کشور راهاندازی کند.
به گزارش اداره ارتباطات و رسانه، شرکت فرش آستان قدس رضوی یکی از شرکتهای زیرمجموعه بنیاد بهرهوری موقوفات آستان قدس رضوی است؛ بنیادی که در کنار تلاش برای بهرهوری بیشتر از موقوفات، اهدافی همچون ایجاد اشتغال و انجام مسئولیت اجتماعی در زمینه حفظ و توسعه میراث هنری را هم بر عهده دارد. این رویکرد و سیاست در شرکت فرش آستان قدس نیز دنبال شده و به همین دلیل است که در این مجموعه، تنها فرش بافته نمیشود، بلکه از ابتدای تأسیس آن، همواره تلاش شده تمام حلقههای زنجیره تامین فرش دستباف شامل رنگرزی، ریسندگی، طراحی، بافت، پرداخت و عملیات تکمیلی آن، در کنار هم قرار بگیرد و از تامین مواد اولیه و طراحی گرفته تا محصول نهایی، در این مجموعه به شکل متمرکز صورت میگیرد. دکتر حمید کارگر مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی در گفتوگو با برنامه علمی «فناورانه» در شبکه شمستیوی، جزئیات بیشتری از فعالیتهای این شرکت مطرح کرده و به همه سوالات در ارتباط با آن پاسخ داده است که در ادامه مشروح آن را میخوانید.
شرکت فرش آستان قدس رضوی در چه سالی و با چه رویکردی تاسیس شد؟
تا پیش از انقلاب اسلامی، سالهای سال صحن ها و رواق های حرم مطهر رضوی با دستبافتههایی متنوع از نظر طرح و اندازه، که اغلب جزو نذورات اهدایی بود مفروش میشد و به همین دلیل یکدستی، وحدت رویه، هماهنگی و جذابیت بصری کافی را نداشت. از طرفی به دلیل تردد مستمر زائران و آسیبهای وارد شده به فرشها، باید برای جایگزینی مستمر آنها هم تدبیری اتخاذ میشد. بنابراین در ابتدای دهه ۶۰ شرکتی با هدف تهیه و تولید فرشهای با کیفیت و بادوام مختص حرم مطهر رضوی تأسیس شد. کلنگ تأسیس شرکت فرش آستان قدس رضوی در روستایی به نام کنهبیست در حدود ۳۰ کیلومتری مشهد زده شد و از آن سالها تاکنون در این شرکت، فرشهای با کیفیت، نفیس و اصیل دستباف برای حرم حضرت رضا(ع) تولید میشود. در حال حاضر نیز تولید این فرشها در دو کارگاه و مجتمع متمرکز در مشهد (کنه بیست) و کاشمر صورت انجام میشود.
چه تعداد قالیباف برای تولید این فرشها فعالیت میکنند؟
حدود ۵۰۰ قالیباف به طور مستقیم در این شرکت مشغول به کار هستند. علاوه براین در واحدهایی که با هدف اشتغالزایی در خارج از کارگاههای متمرکز شرکت ایجاد شده است، زمینه ایجاد اشتغال برای بیش از ۲۰۰ قالیباف هم فراهم شده است، البته به این تعداد شغل ایجاد شده باید سایر ارکان زنجیره تامین فرش دستباف را هم اضافه کنیم یعنی از بخش رنگرزی تا کسانی که فرآیندهای تکمیلی فرش را انجام میدهند.
ویژگی خاص فنی در بافت این فرشها چیست؟
فلسفه تاسیس شرکت فرش آستان قدس رضوی مفروش کردن حرم مطهر با فرش با کیفیت بوده اما با نگاه و رویکرد کلان، مبنی بر اشتغالزایی، این هدف با ایجاد کارگاهها در حومه مشهد و شهرستان کاشمر دنبال شد. علاوه بر آن، حفظ هنر اصیل ایرانی هم مد نظر بوده که در این راستا همیشه سعی شده است دستبافتههای رضوی به دور از هرگونه تقلب و افت کیفیت و همچنین همسو با طرح و نقشههایی که با پیشینه فرش ایرانی پیوند دارند، بافته شود. بنابراین علاوهبر کیفیت و نفیس بودن، وجوه هنری و اشتغالزایی هم لحاظ شده است. علاوه بر آن، برای اینکه دستبافتههای رضوی دوام و مقاومت بیشتری در برابر پاخوردگی داشته باشند، با کیفیت بالاتری در مقایسه با فرشهای مورد استفاده در منازل تولید میشوند، به عنوان مثال ضخامت پرز فرشی که برای منزل خریداری میشود بین ۵ تا ۶ میلی متر است ولی این ضخامت برای فرش نویی که وارد حرم مطهر رضوی میشود، حدود ۱۳ میلی متر است.