روایت زندگی و هنر ایرانی در موزه ملک
زندگی انسان در طول تاریخ حیات اجتماعیاش مملو از هنر و زیبایی بوده تا جایی که هنرهای گوناگون در زندگی او نمود و تبلور پیدا کرده است. در این میان، زندگی ایرانیان با توجه به تنوع گسترده اقلیم، گوناگونی اقوام و آداب، آیینها و رسوم این سرزمین کهن، منظومهای از هنرهای بیبدیل را در خود جای داده است تا جایی که ذوق و سلیقه هنردست استادکاران دیروز و امروز را در اسباب و وسایل زندگی روزمره آنها میتوان دید. گویی خانه ایرانی، نگارخانهای است که میگوید: «از کجا آمدهایم و کجاییم، چه میکنیم و در چه کاریم؟».
به گزارش اداره ارتباطات و رسانه، تالار «هنر و زندگی» کتابخانه و موزه ملی ملک بزرگترین موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران، از جمله تالارهای جذاب و دیدنی این موزه است که مخاطبان خود را از دریچه نمایش اسباب و وسایل زندگی به ویژه آثار تزیینی با تاریخ، جغرافیا، باورها، خواستهای ایرانیان و حتی با دیگر ملتها، اقوام و ادیان آشنا میکند.
چگونگی راهاندازی تالار
در آبان ماه 1396 همزمان با برگزاری هشتادمین سالگرد وقف کتابخانه و موزه ملی ملک به بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) توسط حاج حسین آقا ملک، تالار «هنر و زندگی» در طبقه دوم این مجموعه فرهنگی افتتاح شد؛ تالاری که با نگاهی کاربردی، تبلور هنرهای مختلف را در زندگی و فرهنگ مردم این سرزمین نشان میدهد. حتی در بخشی از تالار اشیایی به نمایش درآمده است که در کشورهای دیگر مثل چین، فرانسه و ایتالیا ساخته شده و در طول تاریخ به خانه و زندگی ما وارد شده و روایتگر گوشهای از ارتباطات فرهنگی کشور با سایر ملتها است.
در این میان، شایسته است از واقفان و اهداکنندگان آثار موجود در این تالار همچون حاج حسین آقا ملک، بانو عزتالملک ملک دختر بزرگ این واقف نامدار، خواهران دستغیب بهشتی؛ ایران و نسرین، علی حجتزاد و حسین افشار هم یاد کنیم، چراکه به پشتوانه خیراندیشی و فرهنگدوستی آنان، چنین تالار چشمنوازی در موزه ملی ملک نخستین موزه وقفی- خصوصی کشور گشایش یافته است.
وجود آثاری از مجموعههای متنوع موزه
اگرچه مسئولان کتابخانه و موزه ملی ملک در راهاندازی تالار هنر و زندگی، توجه ویژهای به شکلگیری یک خانه ایرانی در آن داشتند، اما میتوان گفت که تالار نشاندهنده تنوع کمنظیر مجموعه آثار موجود در گنجینه ملک و قدمت تاریخی آنها هم است، چراکه از مجموعه آثار نقاشی، فلزی، چوبی، فرش، منسوجات و حتی اسناد تاریخی گنجینه، نمونههای ارزشمندی در معرض دید علاقهمندان گذاشته شده است. همچنین تابلوهای معرفی آثار با همکاری کارشناسان برجسته کشور تهیه شده است و بازدیدکنندگان علاوه بر قدمت و کاربرد هر اثر میتوانند با هنرهای مختلف مثل ترمهبافی، رشتیدوزی، مشبککاری، قلمکاری و نقاشی پشت شیشه و همچنین اهمیت تعویذ، نشانها و حتی سفره در فرهنگ ایران زمین در این بخش از موزه ملی ملک آشنا شوند. قدمت تاریخی آثار نیز به ادوار گوناگون از ایلخانی و صفویه تا زندیه و قاجاریه برمیگردد.
از نمایش فرشها و منسوجات تا تابلوهای نفیس
وقتی وارد تالار هنر و زندگی موزه ملی ملک میشوید، قالی قرمزرنگ 54 متری لچک ترنج مشهد در بخش بالای تالار خودنمایی میکند. این اثر به سفارش حاج حسین آقا ملک در سال 1317 خورشیدی در کارگاه عمو اوغلی بافته شده است. در دو طرف این فرش نفیس، دو گلدان بزرگ چینی سِور فرانسوی به چشم میخورد که به تزئینات متنوعی مزین است.
همچنین این تالار با فرشهای دیگری همچون قالی تهران با طرح شکارگاه و قالیچه تمام ابریشم کاشان تزیین شده است. در این میان، امکان ندارد بازدیدکنندگان موزه مجذوب پرده قلمکار با نقش قیام مختار و کتیبه شعر محتشم کاشانی و پرده قلابدوزی معرقدوزی با تصویر نبرد رستم و دیو سپید تالار نشوند. البته منسوجات دیگری همچون ترمه مثقالی، حلقه یاسین، رومیزی قلمکار صدرس، کفش ساغری، چاروق و یل زریدوز شده نیز در تالار قابل بررسی است.
در دیوار کناری قالی بزرگ عمواوغلی تالار، چندین تابلوی نقاشی مثل «پرتره تمام قد فرخ خان امین الدوله غفاری»، «پرتره ایستاده ملک المتکلمین» و «پرتره اتابک اعظم»؛ از شخصیتهای برجسته دوره قاجار به نمایش درآمده است. تابلوی منظره کوهستان نیز در دیوار روبرویی این آثار، مخاطبانش را راهی سفر به دوردستها میکند. تابلوی نقاشی پشت شیشه با تصویر فتحعلی شاه قاجار، از دیگر آثار فاخر موزه به شمار میآید که مورد توجه ویژه هنرمندان این حوزه قرار دارد.
چشمنوازی وسایل زندگی ایرانیان
همچنین ویترینهای تالار هنر و زندگی مملو از اسباب و وسایلی است که روزگاری در خانه واقفان و اهداکنندگان آثار موزه همچون خانه حاج حسین آقا ملک در بازار بزرگ تهران کاربرد داشته است؛ از میز پذیرایی ساخته شده با تکنیک مشبکسازی و معرقکاری روی چوب، لاله چراغ بلور، قاب آیینه لاکی، قلمدان عاج، مدادتراش و نشانگر مداد ژوپیتر دوم، گُلگیر شمع، اتوی زغالی دودکشدار تا کاسه و بشقاب گل و مرغ، تُنگ بلورین مرصعنشان مینیاتوری، سینی و قندان و انگاره نقره، بشقاب مفرغی و…
البته کاشی سفالی لعاب زرینفام و قطعاتی از سقف چوبی نقاشی شده موجود در تالار نیز یادگارهایی از هنر و معماری خانههای قدیمی این آب و خاک است. نمایش مجموعه مشبکهای فولادی، کباده، کشکول، بازوبند همراه با قاب قرآن نقره و نشان هشت پر امیر تومانی با تزئینات الماس نیز بُعد دیگری از آداب و سنن ایرانیان را به گردشگران داخلی و خارجی موزه نشان میدهد.
علاوه بر این اشیای ارزشمند، اسناد تاریخی مثل «عقدنامه بین آقامیرزا محمدخلیل مشهور به میرزا آقا فرزند میرزا محمدحسن و فاطمهسلطان فرزند میرزا محمد در سال 1304 قمری»، «عقدنامه پارچهای بین میرزا علیرضا فرزند میرزا فتح علی حکیم با بی بی علیه خانم به تاریخ 1306 قمری» و «تمبر کابین نامه منتشر شده در سال 1262 قمری» در تالار هنر و زندگی این موقوفه میدرخشد.
کتابخانه و موزه ملی ملک در حال حاضر همه روزه بجز روزهای تعطیل، از ساعت 8:15 تا 14:45 واقع در تهران، خیابان امام خمینی(ره)، سردر باغ ملی، خیابان ملل متحد (میدان مشق) آماده میزبانی از دوستداران فرهنگ و هنر اسلامی- ایرانی است.
گزارش از آرزو مستأجر حقیقی